Pasinaon 1 Unggah-ungguh Basa Jawa

Materi  1                       : Unggah-Ungguh Basa Jawa 
Kelas/ Semester            :  XII/ Ganjil 

Basa Jawa tansah ngugemi unggah-ungguh basa, iki sing mbedakake basa Jawa klawan basa Liyane.  Undha usuk basa Jawa diperang kaya ing ngisor iki:

1.      Basa Ngoko

a.       Ngoko lugu

Ngoko lugu yaiku basa ngoko sing ora kecampuran tembung-tembung krama inggil tumrap wong sing diajakpacaturan.

Penganggone:

1. Dienggo dening sapadha-padha kang wis kulina.
2. Dienggo ndhuwuran marang andhahan.
3. Dienggo wong kang wis tuwa marang sing enom, kayata: wong tuwa marang anake, guru marang muride, eyang marang putune, lan sapanunggalane.

Tuladha:

1. Kowe gelem turu kene, Mbak?
2. Kowe sesuk apa sida lunga?
3. Kowe ditukokake jajan pasar?

b.      Ngoko alus

Ngoko alus yaiku basa ngoko sing kecampuran tembung-tembung krama inggil tumrap wong sing diaja pacaturan.

Penganggone:

1. Sedulur enom marang sedulur tuwa.
2. Wong sing kaprenah tuwa marang wong enom sing drajade luwih dhuwur.
3.  Ibu marang bapak sing wis kulina nganggo basa ngoko.

Tuladha:

1. Panjenengan kersa sare kene Mbak?
2. Panjenengan sesuk apa sida tindak?
3. Panjenengan dipundhutake jajan pasar pisan piye?

Pangeling:

Sing dikramakake ing basa ngoko alus yaiku:

1.      Tembung sesulih purusa II (kata ganti orang ke-2) lan tembung kriya.

2.      Tembung kriya sing dikramakake, ater-ater (awalan) lan panambang (akhiran) tetep ngoko.

2.      Basa Krama

Basa krama diperang dadi loro, yaiku:

a.       Krama lugu

Basa krama lugu yaiku basa krama sing tembung-tembunge lugu lan ora kecampuran tembung-tembung krama inggil tumrap wong sing diajak pacaturan.

Penganggone: Marang wong sadrajad sing durung raket (durung akrab).

Tuladha:

1. Sampeyan purun tilem mriki Mbak?
2. Sampeyan benjing menapa tamtu kesah?
3.  Sampeyan dipuntumbasaken jajan pasar?

b.      Krama alus

Basa krama alus yaiku basa krama sig tembung-tembunge alus lan kecampuran tembung-tembung krama inggil tumrap wong sing diajak pacaturan.

Penganggone:

1. Wong enom marang wong tuwa
2. Anak marang bapak utawa ibune
3. Putu marang eyang utawa simbahe
4. Ponakan marang pakdhe utawa budhene, lan sapanunggalane
5. Marang wong sing luwih dhuwir drajade.
6. Murid marang gurune. 
7. Santri  marang kyaine
8. Andhahan marang pimpinane.
9. Abdi utawa rewang marang juragane, lan sapanunggalane. 

      Tuladhane.

1. Panjenengan kersa sare mriki Mbak?
2. Panjenengan benjing menapa tamtu tindak?
3. Panjenengan dipunpundhutaken jajan pasar?